Make your own free website on Tripod.com

head

 

 

เครื่องดีด-จะเข้

 

chakae

 


.....จะเข้เป็นเครื่องดนตรีที่สันนิษฐานว่า พัฒนามาจากพิณ ใช้บรรเลงเก็บ หรือสอดแทรกตามแนวเนื้อเพลง
จะเข้ เป็นเครื่องดนตรี ประเภทเครื่องดีด ที่มีเสียงไพเราะ เข้าใจว่าดัดแปลงมาจากพิณชนิดหนึ่ง จะเข้ต่างจากพิณ ตรงที่จะเข้ วางราบไปตามพื้น ทำให้นั่งดีดได้สะดวก เมื่อเริ่มประดิษฐ์ขึ้นทำรูปร่างคล้ายจะเข้ (แต่ขุดข้างในให้กลวงเป็นโพรง เพื่อช่วยให้เกิดเสียงก้องกังวาน) จึงเรียกเครื่องดนตรีชนิดนี้ ตามรูปร่างว่า “จะเข้” เช่นเดียวกับที่ชาวอินเดีย เรียกพิณชนิดหนึ่ง ที่สร้างให้มีรูปร่างเหมือนนกยูงว่า “มยุรี” จะเข้นี้ต่อมา ได้มีการปรับปรุงแก้ไขขึ้นใหม่ รูปร่างไม่เหมือนจระเข้ เหมือนสมัยที่สร้างขึ้นใหม่ๆ การเปลี่ยนแปลงรูปร่างดังกล่าวนั้น มีผู้ให้ทรรศนะว่า แก้ไขเพื่อประโยชน์ทางด้าน ความไพเราะของเสียง และความสะดวกในการเล่น

จะเข้สร้างด้วยไม้แก่นขนุนท่องเดียวทำเป็น ๒ ตอนคือ ตอนตัวและหัว กับตอนหางตอนตัวและทำเป็นกระพุ้งใหญ่ หนาราว ๑๒ ซม. ยาวประมาณ ๕๒ ซม. กว้างประมาณ ๒๙ ซม. ตอนหางยาวประมาณ ๗๘-๘๐ ซม. กว้างประมาณ ๑๑.๕ ซม. ขุดเป็นโพรงตลอดถึงกัน ตั้งแต่หัวจรดหาง ยาวประมาณ ๑๓๐-๑๓๒ ซม. แล้วปิดท้องด้านล่างด้วยแผ่นไม้ มีเท้ารองตอนตัว ๔ เท้า และตอนหางอีก ๑ เท้า ความสูงจากปลายเท้า ถึงหลังประมาณ ๑๙ ซม. ทำหลังนูนตรงกลางแล้วลาดลงทั้ง ๒ ด้าน ขึ้นสายโยงเรียดไปหลังตัวจะเข้จากหัวไปหาง
สายจะเข้มี ๓ สาย เป็นสายโลหะ ๑ สาย (ลวดทองเหลือง) และสายเอ็น ๒ สาย มีลูกบิดประจำสาย สายละ ๑ อัน สำหรับปรับเสียง ระหว่างสายที่ขึงจากหัวถึงหางมีหย่อง ๑ อัน และนม ๑๑ อันรองรับ ความสูงของนมแต่ละตัวไม่เท่ากัน มีตั้งแต่ ๒ ซม.ทางปลายหางแล้วสูงขึ้นโดยดำลับ ตัวที่สูงที่สุดสูง ๓.๕ ซม. (ธนิต อยู่โพธิ์ ๒๕๑๐ : ๗๘-๘๐)
การบรรเลงจะมีไม้ดีดซึ่งทำด้วยกระดูกสัตว์หรืองายาวประมาณ ๕-๖ ซม. เหลาให้กลมปลายแหลม ส่วนบนใช้ด้ายพันติดกับนิ้วชี้ มือขวาของผู้ดีด ใช้นิ้วหัวแม่มือและนิ้วกลางช่วยจับ เพื่อให้มีกำลังเวลาดีด
จะเข้เป็นเครื่องดนตรีที่คนไทยรู้จักสร้าง และเล่นมาตั้งแต่ครั้งกรุงศรีอยุธยา เป็นราชธานี แต่เพิ่งรู้จักนำมาผสมในวงเครื่องสาย และวงมโหรี ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอกรมพระยาดำรงนุภาพ ทรงกล่าวไว้ว่า “จะเข้แต่เดิมเป็นเครื่องสังคีตของมอญ” ซึ่งนายธนิต อยู่โพธิ์ก็เห็นด้วย และเล่าว่า ท่านเคยเห็นจะเข้ที่ทำเป็นรูปจระเข้ อยู่ในพิพิธภัณฑสถาน ในกรุงร่างกุ้ง รวมกับจะเข้อย่างใหม่ แต่ในสหภาพพม่า ไม่มีใครเล่นจะเข้ได้ เมื่อคนไทยนำไปดีดให้ฟัง เขาเห็นเป็นของแปลก และติดใจในความไพเราะของเสียง แต่บางท่านก็กล่าวว่า จะเข้เป็นเครื่องดนตรีเขมร (ธนิต อยู่โพธิ์ ๒๕๑๐ : ๘๐-๘๑) จะอย่างไรก็ตาม ปัจจุบันนี้จะเข้ เป็นเครื่องดนตรีประเภท เครื่องดีดของไทย ที่มีกระแสเสียงก้องกังวาน และไพเราะมาก
แหล่งผลิตจะเข้ที่ดีที่สุดในประเทศไทย : จังหวัดชลบุรี
ครูเอื้อ ฉัตรเฉลิม ผู้เชี่ยวชาญในการผลิตจะเข้
นายอุทัย เนื่องจำนงค์ ช่างตกแต่งสร้างจะเข้ บ้านครูเอื้อ ฉัตรเฉลิม
อยู่ที่บ้านเลขที่ ๔๖๙ ซอยจงประสาน อ.เมือง จ.ชลบุรี

 

 

 

back            next