Make your own free website on Tripod.com

 

head

 

 

1. เครื่องสี - ซอด้วง

 

 

dong

 

เครื่องสี-ซอด้วง
ซอด้วงเป็นซอ ๒ สาย มีรูปลักษณะคล้ายซอ “ฮู-ฉิน” (Hu-ch'in) มีผู้ให้ทรรศนะว่าเราอาจเลียนแบบซอฮู-ฉินของจีนมา แต่มาเรียกชื่อเสียใหม่ว่า “ซอด้วง” เพราะมีรูปลักษณะคล้ายเครื่องดักสัตว์ เช่น ด้วงดักแย้ ส่วนประกอบของซอด้วงคล้ายกันกับ ซออู้ คือประกอบด้วย ทวน คันชัก ลูกบิด สายและกะโหลก ต่างกันแต่ วัสดุที่ใช้ทำส่วนประกอบบางชิ้น จึงทำให้มีเสียงต่างกับ ซออู้มาก ซอด้วงเป็นซอเสียงสูง ในขณะที่ซออู้มีเสียงทุ้ม (ธนิต อยู่โพธิ์ ๒๕๑๐ : ๘๖-๘๗)
กะโหลก เดิมทีกะโหลกซอด้วงทำด้วยไม้ไผ่เช่นเดียวกับด้วงดักแย้ ปากกระบอกกว้างประมาณ ๗ ซม. ตัวกระบอกยาวประมาณ ๑๓ ซม. ต่อมานิยมใช้ไม้จริง และงามาทำกะโหลก ที่นิยมกันว่าให้เสียงดีนั้น เป็นกะโหลกที่ทำด้วยไม้ลำเจียก มากลึงให้มีรูปร่างคล้ายไม้ไผ่ หน้าซอขึงด้วยหนังงูเหลือม ซึ่งจะให้เสียงสูงเวลาสี
ทวน ทวนซอด้วงยาวประมาณ ๗๒ ซม. แบ่งเป็น ๓ ช่วง ทวนบน ยาวประมาณ ๒๖-๒๗ ซม. เกลาเป็นรูปสี่เหลี่ยมปลายบนแบนงอน ทวนกลางยาวประมาณ ๒๗ ซม. กลึงกลม ทวนล่างยาวประมาณ ๑๖ ซม. ระหว่างทวนกลางกับทวนล่าง มีลูกแก้วควั่น ส่วนล่างของทวนล่างปักลงไปใน กะโหลกส่วนบนทะลุ ลงไปโผล่ทางกะโหลกส่วนล่าง ปลายล่างมีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง ๐.๙ ซม. ส่วนที่โผล่ออกมาเจาะรูเล็กๆ สำหรับร้อยสาย ทวนบนเจาะรู ๒ รู ห่างกันประมาณ ๘ ซม. สำหรับปักลูกบิด ๒ ลูก ลูกบิดซอด้วงยาวประมาณ ๑๗ ซม. เส้นผ่าศูนย์กลางของปลาย ด้านที่ปักทะลุทวนบน จากด้านหลัง ไปโผล่ด้านหน้ามีขนาดประมาณ ๐.๗๕ ซม. ด้านมือจับเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ ๒.๗ ซม.
คันชัก มีรูปร่างและขนาดใกล้เคียงกับคันชักซออู้ ยาวประมาณ ๖๘ ซม. และใช้ขนหางม้าทำเป็นสายคันชัก
หน้าที่ของซอด้วงคือ ใช้บรรเลงดำเนินทำนอง เก็บตามแนวเนื้อเพลง ซอด้วงเป็นเครื่องดนตรีที่ใช้บรรเลง เป็นผู้นำของวง ในวงเครื่องสายใช้บรรเลงเป็นหลักของวง

......ซอด้วง เป็นซอชนิดหนึ่งของไทย ให้เสียงสูงแหลม การที่ได้ชื่อนี้เพราะส่วนที่เป็นเครื่องอุ้มเสียง มีรูปร่างคล้ายเครื่องดักสัตว์ชนิดหนึ่ง ที่เรียกว่า ด้วง มีส่วนประกอบ ดังนี้ - กระบอก เป็นส่วนที่อุ้มเสียงให้เกิดกังวาน รูปร่างเหมือนกระบอกไม้ไผ่ ทำด้วยไม้เนื้อแข็งบางทีทำด้วยงาช้าง ไม้ที่ใช้ทำต่างชนิดกันจะให้คุณภาพเสียงต่างกัน เช่น เสียงนุ่ม เสียงกลม เสียงแหลม เป็นต้น ด้านหน้าของกระบอกมีวัสดุบาง ๆ ขึงปิด นิยมใช้หนังงูเหลือม นอกนั้นอาจเป็นหนังลูกวัว หนังแพะ หรือใช้กระดาษว่าวปิดซ้อนกันหลาย ๆ ชั้นก็ได้ - คันซอ ทำด้วยไม้หรืองาช้าง ลักษณะกลมยาว สอดปักที่กระบอกตั้งตรงขึ้นไป แบ่งออกเป็น ๒ ช่วง ช่วงบนตั้งแต่ใต้ลูกปิดขึ้นไปจนถึงปลายคัน รูปร่างคล้ายโขนเรือ เรียกว่า "โขน" ปลายโอนโค้งงอนไปทางด้านเปิดของกระบอก ช่วงล่วงนับตั้งแต่ลูกบิดลงไปเรียกว่า "ทวนล่าง" - ลูกบิด มีอยู่สองลูก เสียบอยู่ที่ช่วงล่างของโขน ปลายลูกบิดเจาะรูไว้สำหรับร้อยสายซอ เพื่อขึงให้ตึงตามที่ต้องการ ลูกบิดลูกบน สำหรับสายเสียงต่ำ เรียกว่า ลูกบิดสายทุ้ม ลูกบิดลูกล่าง สำหรับสายที่มีเสียงสูง เรียกว่า ลูกบิดสายเอก - รัดอก เป็นบ่วงเชือกสำหรับรั้งสายซอ นิยมใช้ขนาดเดียวกับสายเอก ใช้ผูกรั้งสายซอทั้งสองเข้ากับทวนล่าง - หย่อง เป็นไม้ชิ้นเล็กใช้หมุนสายซอให้พ้นขอบกระบอก และเป็นตัวรับความสั่นสะเทือนจากสายซอไปสู่หน้าซอ - คันชัก ทำด้วยไม้เนื้อแข็งหรืองาช้าง รูปโค้ง ด้ามมือจับมีหมุดสำหรับให้เส้นหางม้าคล้อง อีกด้านหนึ่งเจาะรูไว้ร้อยเส้นหางม้า ซึ่งมีประมาณ ๒๕๐ เส้น สอดเส้นหางม้าให้อยู่ภายในระหว่างสายเอกกับสายทุ้ม สำหรับสี การเทียบเสียง เทียบเสียงให้ตรงกับเสียงขลุ่ยเพียงออ ทั้งสายเอกและสายทุ้ม โดยใช้สายเอกเป็นหลัก

 

 

 

back                  next