Make your own free website on Tripod.com

head

 

2. เครื่องสี - ซออู้

 

oow

 

เครื่องสี-ซออู้
ซออู้เป็นซอ ๒ สาย มีรูปร่างคล้ายกับซอฮู-ฮู้ (Hu-hu) ของจีน ที่เรียกว่า “ซออู้” นั้นเข้าใจว่าเรียกตามเสียงที่ได้ยิน เช่นเดียวกับที่คนจีนเรียกซอฮู-ฮู้ มีผู้ให้ทรรศนะว่า เราอาจจะได้แบบอย่างซออู้มาจากจีน ซออู้เป็นซอเสียงทุ้ม ใช้บรรเลงร่วมวงในเครื่องสายและวงมโหรี และเมื่อราวๆ ปลายสมัยราชอาณาจักรอยุธยาหรือต้นกรุงรัตนโกสินทร์ ได้มีกานำเอาซออู้เข้ามาบรรเลงร่วมในวงปี่พาทย์ไม้นวม และวงปี่พาทย์ดึกดำบรรพ์ด้วย (ธนิต อยู่โพธิ์ ๒๕๑๐ : ๘๕)
ส่วนประกอบของซออู้ ประกอบด้วย กะโหลก ทวน ลูกบิด สาย หมอน และคันชัก
กะโหลก กะโหลกซออู้ทำด้วยกะลามะพร้าวชนิดกลมรี ขนาดใหญ่ ตัดปากออกเสียงด้านหนึ่ง ปาดแล้วใช้หนังแพะหรือหนังลูกวัวขึงขึ้นหน้า หน้าซอกว้างประมาณ ๑๓-๑๔ ซม. เจาะกะโหลกด้านบนและด้านล่าง (ให้ตรงกัน) เป็นรูกลมขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ ๑ ซม. เพื่อปักปลายทวนลงไปโผล่ที่รูล่าง
ทวน ทวนซออู้ยาวประมาณ ๗๘-๗๙ ซม. นิยมทำด้วยไม้จริง เช่น ไม้แก้ว ไม้ชิงชัน หรืองาตัน (ไม่ทำกลวงเหมือนทวนซอสามสาย) กลึงให้กลม (ทรงกระบอก) ส่วนล่างของทวนเล็กเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ ๔.๕ ซม. ช่วงบนของทวนยาวประมาณ ๒๘ ซม. เจาะรูกลมขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง ๐.๘ ซม. ๒ รู สำหรับปักลูกบิด รูทั้ง ๒ ห่างกันประมาณ ๙ ซม. ระหว่างส่วนบนกับทวนกลางนิยมทำลูกแก้วควั่น ทวนกลางยาวประมาณ ๓๐-๓๑ ซม. ระหว่างทวนกลางกับทวนล่างมีลูกแก้วควั่นอีก ๒-๓ ลูก ทวนล่างสอดลงไปในกะโหลกส่วนบนไปทะลุกะโหลกล่าง โผล่พ้นกะโหลกล่างลงไปประมาณ ๑ ซม. เจาะรูเล็กๆ สำหรับร้อยสายซอ ๒ สายไว้ด้วย
ลูกบิด ซออู้มีลูกบิด ๒ ลูก ยาวประมาณ ๑๘ ซม. ปลายลูกบิดส่วนที่ปักลงไปในคันทวน จากด้านหลังไปโผล่ทางด้านหน้าเพื่อผูกสายซอ ลูกละ ๑ สาย มีเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ ๐.๘ ซม. โคนลูกบิดส่วนที่สำหรับมือจับมีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ ๒.๘ ซม. ลูกบิดทั้ง ๒ ลูก ห่างกันประมาณ ๘.๕ -๙ ซม.
สายซอ สายซออู้มี ๒ สาย เป็นสายเอ็น ผูกโยงระหว่างปลายทวนด้านล่างผ่านหน้าซอขึ้นไปยังปลายลูกบิดลูกละสาย ส่วนที่ผ่านหน้าซอจะมีหมอนรองระหว่างหนังหน้าซอกับสาย
คันชัก ยาวประมาณ ๖๕ ซม. ทำด้วยไม้จริงกลึงให้กลมตรงกลางใหญ่ แล้วเรียวไปทางปลายทั้งสองข้าง ปลายทั้ง ๒ ข้างกลึงเป็นปุ่มกลมเจาะรูสำหรับร้อยผมหางม้า สายของคันชักจะสอดอยู่ระหว่างสายซอทั้ง ๒
หน้าที่ของซออู้ก็คือ ใช้บรรเลงเพื่อดำเนินแนวตามเนื้อเพลง บ้างเล่นลูกล้อ ลูกขัดกับซอด้วงบ้าง เล่นลูกหยอดบ้าง ทั้งนี้เพื่อความไพเราะของการบรรเลง

......ซออู้ เป็นซอที่มีเสียงทุ้มกังวาน ลักษณะโดยทั่วไปคล้ายซอด้วง มีส่วนประกอบ ดังนี้ - กะโหลก ทำด้วยกะลามะพร้าว ตัดส่วนที่กว้างใกล้กับขั้ว ให้พูทั้งสามอยู่ด้านบน ใช้หนังลูกวัวหรือหนังแพะ ขึงเป็นหน้าตรงที่ตัด - คันซอ ทำด้วยไม้หรืองาช้างกลึง แบ่งเป็นสองส่วน คือ ทวนบน นับตั้งแต่ลูกบิด ไปถึงปลายคัน ทวนล่างนับตั้งแต่ลูกบิดลงมาที่ตัวคันมีลวดหรือลูกแก้วคั่นเป็นระยะ ปลายทวนล่างสอดทะลุ กะโหลกลงไป เพื่อคล้องสายซอทั้งสองเส้น -ลูกบิด มีสองลูก เสียบอยู่ที่ทวนบน ใช้ขึงสายซอ ซึ่งทำให้ด้วยไหมฟั่นเป็นเกลียว หรือทำด้วยเอ็นผูกคล้องปลายทวนล่างสุด ลูกบนสำหรับสายทุ้ม ลูกล่างสำหรับสายเอก - รัดอก เป็นบ่วงเชือกใช้ลูกล่างสำหรับสายเอกรั้งสายซอ เพื่อให้ได้คู่เสียงสายเปล่าชัดเจน - หมอน เป็นวัสดุที่วางหมุนระหว่างหน้าซอกับสายซอเพื่อให้ได้เสียงกับวาน บางทีเรียกว่า หย่อง - คันชัก ทำด้วยไม้เนื้อแข็ง กลึงให้ได้รูป ขึงเส้นหางม้า ประมาณ ๒๕๐ เส้น เส้นหางม้านี้จะสอดเข้าระหว่าง สายเอกกับสายทุ้ม การเทียบเสียง สายเอกมีระดับเสียงตรงกับสายทุ้มของซอด้วง สายทุ้มมีเสียงต่ำกว่าสายเอก ๕ เสียง

 

 

back          next